Als leidinggevende is het belangrijk om je medewerkers de aandacht en sturing te geven die past bij hun ontwikkeling. Een effectieve manier om dat te doen is door situationeel leiderschap toe te passen. In dit artikel leggen we uit wat dat is en hoe je het toepast.
Inhoud
Wat is situationeel leiderschap?
Situationeel leiderschap is het afstemmen van je leiderschapsstijl op de situatie en behoefte van een medewerker.
Als leidinggevende stuur je meerdere medewerkers aan. Sommige teamleden hebben bij bepaalde taken meer sturing en ondersteuning nodig. Anderen hoef je taken alleen maar te delegeren. Door je leiderschapsstijl per situatie aan te passen, geef je iedereen precies de aandacht die ze nodig hebben om hun werk goed uit te voeren en zich te ontwikkelen.
Lees ook: Welke manieren van leidinggeven zijn er?
Voordelen van situationeel leidinggeven
Het is voor medewerkers niet prettig wanneer leidinggevenden stap-voor-stap instructies geven bij een taak die ze al lang beheersen. Aan de andere kant is het juist fijn wanneer ze wat meer sturing krijgen bij een nieuwe taak.
Door situationeel leiderschap toe te passen, vind je de juiste balans.
Dit zorgt voor:
- meer motivatie en betrokkenheid,
- hogere productiviteit,
- en snellere ontwikkeling.
Vier soorten leiderschapsstijlen
Binnen situationeel leiderschap kun je als leidinggevende kiezen tussen vier soorten leiderschapsstijlen.
- Sturend leiderschap (instrueren)
- Coachend leiderschap (begeleiden)
- Ondersteunend leiderschap (stimuleren)
- Delegerend leiderschap (delegeren)
Deze verschillende stijlen volgen elkaar op, naarmate de medewerker zich ontwikkelt en de taakvolwassenheid toeneemt. Daarmee bedoelen we de mate waarin een medewerker een bepaalde taak beheerst.
1. Sturend leiderschap
Als leidinggevende neem je de medewerker bij de hand bij het uitvoeren van een taak. Je geeft duidelijke opdrachten, legt stap voor stap uit hoe iets moet, houdt de voortgang in de gaten en corrigeert waar nodig. Er is weinig ruimte voor de medewerker om zelf keuzes te maken.
- Wanneer toepassen: deze stijl is handig wanneer iemand nog niet veel ervaring heeft met de taak, bijvoorbeeld wanneer ze iets voor het eerst doen. Het kan ook van toepassing zijn als de medewerker wel ervaring heeft met de taak, maar nog niet met de werkwijze – bijvoorbeeld als iemand nieuw is in het team/bedrijf.
- Waarom het werkt: het helpt de medewerker om snel up-to-speed te komen met de taak. Door duidelijke richtlijnen en controle te bieden, kun je ervoor zorgen dat het werk goed wordt uitgevoerd en de medewerker zich geen zorgen hoeft te maken over details die ze nog niet begrijpen.
2. Coachend leiderschap
Bij coachend leiderschap begeleid je de medewerker terwijl hij of zij een taak uitvoert. De basis is er, maar de focus ligt nu op leren en ontwikkelen. Je geeft geen kant-en-klare oplossingen, maar stelt vragen en zorgt ervoor dat de medewerker zelf met oplossingen komt.
- Wanneer toepassen: deze stijl is goed wanneer de medewerker al enige ervaring heeft, maar nog niet genoeg vertrouwen heeft om het helemaal zelf te doen. Je gebruikt deze stijl als de medewerker wel wat begeleiding nodig heeft om verder te groeien.
- Waarom het werkt: door vragen te stellen en de medewerker zelf na te laten denken over oplossingen, help je ze groeien. Zowel in hun taakvolwassenheid als zelfvertrouwen. Ze leren niet alleen de taak, maar ook hoe ze zelfstandig kunnen denken en handelen in de toekomst.
3. Ondersteunend leiderschap
De medewerker is al goed in de taak, maar heeft nog wat extra motivatie of steun nodig. Als leidinggevende richt je je nu vooral op het stimuleren van de medewerker. Bijvoorbeeld door ze te betrekken bij het maken van beslissingen rondom de taak, actief te luisteren en om advies te vragen.
- Wanneer toepassen: deze stijl komt van pas wanneer de medewerker de benodigde vaardigheden heeft, maar misschien niet altijd even betrokken of gemotiveerd is. Dit is vaak het geval bij medewerkers die goed werk leveren, maar nog weinig eigenaarschap laten zien.
- Waarom het werkt: het helpt de medewerker om gemotiveerd te blijven, zelfs als ze alles al kunnen. Het versterkt de band tussen jou en de medewerker, en zorgt ervoor dat ze zich gewaardeerd en gemotiveerd voelen om goed werk te blijven leveren.
4. Delegerend leiderschap
Wanneer de medewerker helemaal zelfstandig kan werken, hoef je eigenlijk alleen maar de doelen en kaders neer te zetten. Je maakt afspraken over wat het eindresultaat moet zijn, en verder laat je de medewerker vrij om het werk zelf in te vullen.
- Wanneer toepassen: deze stijl is ideaal voor medewerkers die zelfverzekerd, gemotiveerd en bekwaam zijn in wat ze doen, en die weinig begeleiding nodig hebben. Ze kunnen hun werk zelfstandig uitvoeren zonder dat jij constant hoeft in te grijpen.
- Waarom het werkt: het is een manier om vertrouwen te tonen in de medewerker. Je geeft ze de ruimte om hun eigen stijl te ontwikkelen, waardoor ze zich nog meer verantwoordelijk voelen voor hun werk. Het versterkt hun gevoel van autonomie en betrokkenheid.
Voorbeeld: situationeel leiderschap in de praktijk
Hoe ziet zo’n reis door de verschillende stijlen eruit? Aan de hand van een voorbeeld maken we het tastbaar.
Stap 1: Sturen
Een nieuwe medewerker begint als zonnepaneleninstallateur zonder ervaring. Jij legt precies uit hoe de panelen gemonteerd moeten worden, welke tools gebruikt moeten worden en waar hij op moet letten. Je gaat mee het dak op en legt per stap uit wat er moet gebeuren en waarom. Je laat hem zelf taken uitvoeren, maar houdt het hele proces in de gaten.
Stap 2: Coachen
Na een paar installaties krijgt de medewerker meer ervaring, maar is hij nog niet helemaal zelfverzekerd. Jij laat hem nu meer doen, maar stelt daarbij vragen zoals: “Waarom denk je dat we micro-omvormers gebruiken bij deze installatie?” en “Welk gereedschap moeten we mee naar boven nemen?” Zo moedig je hem aan om zelf na te denken en oplossingen te vinden, terwijl je nog steeds de voortgang ondersteunt.
Stap 3: Ondersteunen
Na een tijd meedraaien kan de medewerker een installatie nu vrijwel zelfstandig uitvoeren, maar af en toe twijfelt hij of zoekt hij bevestiging. Jij luistert actief, geeft kleine tips en complimenteert over zijn werkzaamheden. Je zorgt ervoor dat hij zich gemotiveerd en betrokken blijft voelen, terwijl hij zijn eigen werkmethoden verder ontwikkelt.
Stap 4: Delegeren
De medewerker is nu volledig zelfstandig. Je deelt de werkopdracht, maar verder laat je hem zelf een plan maken en de installatie uitvoeren. Je gaat zelf niet meer mee, maar vertrouwt erop dat hij het goed uitvoert. Uiteraard blijf je beschikbaar voor vragen of hulp, maar hij heeft het vertrouwen om alles zelf te regelen.
De juiste stijl toepassen
Hoe weet je welke stijl bij de behoefte van je medeweker past? Om de juiste stijl te selecteren, volg je onderstaande stappen.
Stap 1. Bepaal de taakvolwassenheid
Kijk in hoeverre een medewerker ondersteuning of sturing nodig heeft. Dit beoordeel je door te kijken naar de aanwezige kennis, vaardigheden, ervaring en motivatie met betrekking tot een bepaalde taak. Vraag de medewerker zelf om een inschatting te maken of stel al gaande bij.
Stap 2. Leiderschapsstijl selecteren
Kies de leiderschapsstijl die past de taakvolwassenheid van een medewerker en pas deze toe. Bovenstaand schema helpt je daarbij.
Stap 3. Blijf communiceren
Blijf in contact met de medewerker en check op gezette tijden hoe de uitvoering van de taak verloopt. Vraag daarbij of meer of minder ondersteuning op dit moment wenselijk is.
Stap 4. Stuur bij naarmate taakvolwassenheid toeneemt
Blijf niet te lang hangen in een bepaalde leiderschapsstijl. Om de motivatie en het werkplezier hoog te houden, stap je op tijd over naar de volgende leiderschapsstijl.
Flexibel leiderschapsstijlen inzetten
Zelfs de meest ervaren medewerkers hebben soms baat bij de eerste leiderschapsstijl. Bijvoorbeeld wanneer ze een nieuwe taak voor het eerst gaan uitvoeren. Stel je daarom als leidinggevende flexibel op en schakel terug naar een eerdere stijl wanneer de situatie dit verlangt.
Leer situationeel leidinggeven
Door situationeel leiderschap toe te passen geef je de juiste aandacht aan de juiste medewerkers op het juiste moment. Dat zorgt voor meer productiviteit en werkplezier. Wil je hier meer over leren of mee oefenen in de praktijk? Schrijf je dan in voor de training De effectieve teamleider en leer er alles over!
Jezelf verder ontwikkelen als ervaren leidinggevende? In deze whitepaper vind je volop inspiratie. Van praktische tips tot reflectievragen en voorbeelden uit de praktijk.
Download de whitepaper
