Alles wat je moet weten over de Ondernemingsraad (OR)

23 oktober 2024

De ondernemingsraad is een belangrijk onderdeel van veel bedrijven en organisaties. Maar wat is het en wat doet de ondernemingsraad precies? In dit artikel geven we je de basisinformatie die je nodig hebt om te begrijpen wat de ondernemingsraad is. 

Wat is een ondernemingsraad?

Een ondernemingsraad (afgekort OR) is een groep werknemers die wordt gekozen om de belangen van de medewerkers binnen een organisatie te vertegenwoordigen. De OR heeft als doel om overleg te voeren met de werkgever over het beleid en de gang van zaken binnen het bedrijf. Het is een manier voor werknemers om invloed uit te oefenen op de beslissingen die hun werk en werkomgeving beïnvloeden.

Gratis download: Dé checklist voor je eerste ondernemingsraad 📙

Verschil tussen een ondernemingsraad en een ondernemersraad

Er is soms verwarring over de termen ondernemingsraad en ondernemersraad, maar het gaat om dezelfde raad. De juiste benaming volgens de Wet op de Ondernemingsraden (WOR) is ondernemingsraad.

Wat doet de ondernemingsraad?

De taken van de ondernemingsraad zijn breed, maar het belangrijkste is dat ze de communicatie tussen werknemers en de werkgever verbeteren. De OR kan bijvoorbeeld advies geven over belangrijke besluiten die de organisatie willen nemen, zoals:

• Reorganisatie of fusie van het bedrijf
• Veranderingen in werktijden
• Invoering van nieuwe technologieën of werkmethoden
• Veranderingen in arbeidsvoorwaarden

Daarnaast mag de OR ook zélf onderwerpen aandragen en voorstellen doen. Dat heet het initiatiefrecht. Hiermee kan de OR proactief meedenken over bijvoorbeeld werkdruk, veiligheid op de werkvloer, arbeidsomstandigheden, personeelsbeleid, hybride werken of communicatie op de werkvloer.

Kortom: de OR vertegenwoordigt de stem van de werknemers en zorgt ervoor dat hun belangen worden meegenomen in de besluitvorming.

Wanneer is een ondernemingsraad verplicht?

Een ondernemingsraad is verplicht bij bedrijven met 50 of meer medewerkers. Dit is vastgelegd in de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). Heeft jouw organisatie tussen de 10 en 50 medewerkers? Dan is een personeelsvertegenwoordiging verplicht. In sommige cao’s is bovendien vastgelegd dat ook bij minder dan 50 medewerkers een OR ingesteld moet worden. Check dus altijd even je cao.

Wat levert een ondernemingsraad de organisatie op?

Veel ondernemers zien een OR aanvankelijk als een obstakel. Toch biedt een goed functionerende OR ook voor de bestuurder concrete voordelen.

1. Betere besluitvorming

Een OR houdt je als bestuurder een spiegel voor en wijst je op blinde vlekken. Dat versterkt je leiderschap juist in plaats van het te verzwakken.

2. Meer draagvlak

Als je medewerkers via de OR betrekt bij beslissingen, vergroot je de kans dat een besluit goed landt. Transparantie over je plannen en dilemma’s zorgt voor begrip, ook als er dingen veranderen.

3. Beter gevoel bij wat er leeft

Naarmate een organisatie groeit, raak je als ondernemer sneller de verbinding met de werkvloer kwijt. De OR helpt je om feeling te houden met wat er speelt, zeker in tijden van verandering zoals een reorganisatie of bezuinigingen.

4. Behoud van vertrouwen

Een OR dwingt je om open te zijn over je voornemens. Leg je iets niet voor, dan raak je het vertrouwen van je mensen kwijt. En dat is bijna onmogelijk terug te winnen.

5. Tijdsbesparing op de lange termijn

Door de OR als klankbord te gebruiken, voorkom je onrust en discussies achteraf. Besluiten landen beter bij de achterban, wat tijd en geld bespaart. Je kunt de OR ook betrekken bij communicatie richting personeel, bijvoorbeeld bij een medewerkerstevredenheidsonderzoek.

6. Snelheid op termijn

Een OR kan aanvankelijk voelen als vertraging. Op de lange termijn werkt het juist als een versneller: je behoudt de verbinding met medewerkers, neemt betere besluiten en tackelt weerstand voordat die je inhaalt.

7. Ontwikkeling van medewerkers

OR-leden ontwikkelen waardevolle vaardigheden zoals communiceren, analyseren en onderhandelen. Die zijn ook buiten de OR inzetbaar, wat de bredere inzetbaarheid binnen het bedrijf vergroot.

Wie zet de ondernemingsraad op?

De werkgever is verplicht om een ondernemingsraad op te richten zodra er meer dan 50 werknemers in dienst zijn. Maar ook medewerkers mogen het initiatief nemen, bijvoorbeeld door de directie of HR aan te spreken op deze wettelijke verplichting. In de praktijk gebeurt dit vaak in overleg tussen betrokken medewerkers en het management.

Mag iedereen in de OR?

In principe kan iedere medewerker zich kandidaat stellen voor de OR. De werknemers stemmen vervolgens op hun voorkeurskandidaat. De gekozen OR-leden vertegenwoordigen de medewerkers voor een periode van meestal drie tot vier jaar, waarna er opnieuw verkiezingen worden gehouden.

Lees ook: Succesvolle ondernemingsraad opzetten in 9 stappen

Hoe groot moet een ondernemingsraad zijn?

De grootte van een ondernemingsraad (OR) hangt af van het aantal werknemers in een bedrijf. De Wet op de Ondernemingsraden (WOR) geeft richtlijnen voor de minimale omvang van de OR op basis van de personeelsomvang:

• 50 tot 100 werknemers: minimaal 5 OR-leden
• 100 tot 200 werknemers: minimaal 7 OR-leden
• 200 tot 400 werknemers: minimaal 9 OR-leden
• 400 tot 600 werknemers: minimaal 11 OR-leden
• 600 tot 1.000 werknemers: minimaal 13 OR-leden
• tot 2.000 werknemers: minimaal 15 OR-leden
• 2.000 of meer werknemers: minimaal 17 OR-leden

Mogen alle medewerkers zich aanmelden voor de ondernemingsraad?

Over het algemeen moet je 18 jaar of ouder zijn en minimaal drie maanden in dienst zijn bij het bedrijf voordat je je kandidaat kunt stellen voor de ondernemingsraad. De belangrijkste reden daarvoor is dat je voldoende kennis en ervaring (ook van de organisatie) hebt om de medewerkers goed te kunnen vertegenwoordigen.

In veel organisaties wordt ervoor gekozen om HR-medewerkers uit te sluiten van deelname aan de OR. HR werkt vaak nauw samen met de directie en is betrokken bij de beleidsvorming over personeel wat precies een van de belangrijke onderwerpen is waarover de OR advies geeft. Hierdoor kan er sprake zijn van een tegenstelling in belangen. Het uitsluiten van HR is geen wettelijk verbod, dus als er intern geen bezwaar is, kunnen ook HR-collega’s zich in theorie kandidaat stellen.

Leidinggevenden die deel uitmaken van het management mogen zich in principe niet aanmelden voor de ondernemingsraad. Dit komt omdat de OR de belangen van de werknemers moet vertegenwoordigen, en leidinggevenden vaak in een positie verkeren waarin zij de belangen van de werkgever behartigen.

Voor leidinggevenden op lagere niveaus (bijvoorbeeld teamleiders) kan het anders liggen. Dit hangt af van hoe strikt de organisatie omgaat met de scheiding tussen leiding en medewerkers.

Wel mogen alle medewerkers stemmen tijdens de verkiezingen van de OR, ook als ze zelf niet verkiesbaar zijn.

Wat zijn de rechten en bevoegdheden van een ondernemingsraad?

De ondernemingsraad heeft verschillende rechten en bevoegdheden om invloed uit te oefenen binnen de organisatie:

• Adviesrecht: bij belangrijke economische beslissingen, zoals een reorganisatie of fusie, moet de werkgever eerst advies vragen aan de OR voordat een besluit wordt genomen.
• Instemmingsrecht: voor veranderingen in de arbeidsvoorwaarden, zoals werktijden of pensioensregelingen, heeft de OR het recht om instemming te verlenen. Zonder de instemming van de OR kan een werkgever deze wijzigingen niet doorvoeren.
• Initiatierecht: de OR mag ook zelf onderwerpen aandragen en voorstellen doen die de werkomgeving of het personeelsbeleid verbeteren.
• Informatieplicht: de werkgever is verplicht om de OR te informeren over de gang van zaken binnen het bedrijf, zoals de financiële situatie en de strategische plannen.

Meer leren over het werk van de ondernemingsraad?

Als lid van de ondernemingsraad heb je verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden. Met de training Actief en effectief in de OR doe je praktische basiskennis op en leer je de juiste balans te vinden tussen personeelsbelangen en bedrijfsbelang.